The Lak lake on Western highland in Vietnam

The Lak lake on Western highland in Vietnam 

Hồ Lắk nằm bên thị trấn Liên Sơn (hay Lạc Thiện) huyện Lắk, cạnh tuyến đường giao thông giữa Buôn Ma Thuột và Đà Lạt, cách thành phố Buôn Ma Thuột khoảng 56 km về phía Nam theo quốc lộ 27. Qua đèo Lạc Thiện khoảng 10 km trước khi vào thị trấn Lạc Thiện sẽ nhìn thấy hồ nằm bên tay phải. Còn không gian của khu rừng lịch sử, văn hóa, môi trường hồ Lắk còn bao trùm các xã Bông Krang, Yang Tao, Đắk Liêng.
Đây là hồ tự nhiên có độ sâu lớn nhất còn hơn cả Biển Hồ (tỉnh Gia Lai). Dân tộc bản địa ở đây còn có cả một huyền thoại nói hồ sâu không đáy hoặc thông qua tận Biển Hồ. Hồ rộng trên 5 km²[1], được thông với con sông Krông Ana. Mặt hồ luôn xanh thắm, xung quanh hồ được bao bọc bởi những dãy núi cao nên mặt nước hồ luôn phẳng lặng và có các cánh rừng nguyên sinh rộng lớn với hệ động thực vật phong phú.
Nơi đây có món đặc sản là chả cá thát lát hồ lăk, loài cá này đem làm chả cho độ dẻo và thơm rất đặc biệt. Với sự phong phú về nguyên liệu, người M'nông chế biến nhiều món ăn đặc sắc như: gỏi cà đắng cá cơm, cơm lam, canh tro, canh rêu đá...
Dọc theo bờ hồ Lak ( đoạn từ buôn Lê đến cổng chào khu văn hóa - du lịch buôn Jun), nơi được xem là “mặt tiền” để ngắm toàn cảnh hồ Lak, nhưng có vô số bãi rác là phế phẩm nông sản như vỏ, cùi ngô, rơm rạ, vỏ mía được người dân sau khi xay xát chất thành đống xả thẳng xuống bờ hồ. Rác thải từ đây ngấm nước trôi nổi lênh láng một góc mặt hồ; màu nước chuyển sang vàng đục, sủi bọt, khiến đến cả rong rêu, vi tảo cũng không thể sống được. Theo tìm hiểu, tình trạng người dân sống dọc bên hồ sản xuất nông nghiệp sau thu hoạch, xay xát thường xả rác thải ra dọc bờ hồ Lak đã trở thành thói quen thường ngày.
Vấn đề là giải quyết như thế nào? 

LỊCH SỬ CỦA SÂN VẬN ĐỘNG VÀ THẾ VẬN HỘI - The history of the stadium and the Olympic

LỊCH SỬ SÂN VẬN ĐỘNG - The history of the stadium

Trong thần thoại Hy lạp, Heracles (Hercules tên gọi theo La Mã), là người anh hùng về sức mạnh và sự vinh quang chiến thắng. Ông là người đầu tiên đã thiết lập quy tắc chiều dài để các lực sỹ chiến binh sẽ đối đầu với nhau trong cuộc đấu một mất một còn tại đấu trường. Truyền thuyết kể rằng đấu trường có kích thước 6 x100 theo bước chân của vị anh hùng.

Vào năm 776 TCN, đấu trường đã được hình thành với chiều dài theo dõi sự kiện được xác định là 192 mét, phù hợp cho việc tranh đoạt trong thi đấu . Nó còn có một cổng chào đón các vị khách tham dự, và được đặt tên là: Stadion .

Nguồn gốc – The origins

Nguồn gốc đấu trường đầu tiên có từ thế kỷ VIII trước Công nguyên, là một đấu trường thô sơ có hình dạng như một chữ "U" kéo dài. Bắt đầu và kết thúc viền chữ “U” ở hai đầu với chiều dài là 192 m, rộng 32 m để dành cho các cuộc tranh đua thi đấu. Các vị trí theo dõi cổ vũ được bố trí chạy dọc theo ba bên của đường đua hình chữ U kéo dài này, hai hành lang thẳng và một  được tạo theo viền cong. Ở đối diện phía bên kia là không gian mở trông ra những cảnh quan xung quanh. Một vách đá dựng đứng  để phân biệt hai lối vào riêng biệt cho ban giám khảo và khán giả, do đó khán giả có thể xem những nỗ lực thi đấu của các đấu sỹ và cổ vũ họ trong suốt cuộc thi. 

Đấu trường sau đó, đã được mở rộng cho các trò chơi thể thao đã trở thành phổ biến trong toàn bộ Hy Lạp cổ đại, một sân vận động (stadion) có thể chào đón đến 45.000 khán giả. Hiện vẫn còn những di tích ở Ephesus, Delphi và hơn hết là di tích tại Athens, được xác định xây dựng vào năm 331 trước Công nguyên.
Đó chính là sân vận động Panathenaic, sau đó đã được xây dựng lại hiện đại hơn dành cho Thế Vận Hội Olympic đầu tiên diễn ra vào năm 1896 và gần đây đã được cải tạo tiếp để dành cho Thế vận hội Olympic Athens 2004.

Từ Hy Lạp đến Roma - From Greek to Roman

Các môn thể thao cưỡi ngựa, diễn xiếc có liên quan tới ngựa đã thu hút người dân La Mã đến các đấu trường có hình chữ "U"  theo các mô hình trước đó. Khu vực dành cho khán giả được bố trí trên một sườn dốc tự nhiên và phần dưới được xây dựng bằng đá. Tầng gác bên trên được xây dựng ở độ cao nhất định và thường được làm bằng gỗ. 

Trong thời kỳ La Mã, các giác đấu trường được xây dựng bắt đầu từ thế kỷ thứ nhất trước Công nguyên trái ngược với mô hình của Hy Lạp. Các tầng được xây dựng trên một độ cao nhất định với các hàng chỗ ngồi chồng gối nhau cao dần về phía sau. Cách bố trí theo hình elip để bao phủ quanh giác đấu trường và khán giả có thể tập trung vào các hoạt động tại khu vực trung tâm với những trận đánh của các đấu sĩ độc ác. Giác đấu trường Arles, Verona Arena và tất nhiên Flavian Amphitheatre, Đấu trường La Mã, là những ví dụ quan trọng nhất.

Song song với quá trình chuyển đổi từ đấu trường truyền thống kiểu Hy Lạp thành mô hình giác đấu trường trong thế giới La Mã, là sự ra đời của các rạp xiếc,  các nơi đua ngựa. Đó là sự phát triển xuất phát từ các nguyên mẫu của sân vận động hình thức chữ “U”, diễn ra từ giữa thế kỷ II và thế kỷ I trước Công nguyên. Trong thời kỳ này các cộng đồng dân cư hầu như chưa hề có các loại hình nghệ thuật giải trí phổ biến chung nào do những văn hóa dị biệt của mỗi vùng đất. Chính vì lẽ đó mới thấy giá trị đối với cộng đồng của sự phát triển sân vận động (stadion) và các hình thức thi đấu trong nó.



Mười lăm thế kỷ bị đình chỉ - Fifteen centuries of suspension

Trầm kha số phận trên 1500 năm của sân vận động

Trong thế kỷ IV, tầm quan trọng của thể thao được đánh giá đáng kể trên toàn thế giới cổ đại, mà không thể tránh khỏi có ảnh hưởng đến sự phát triển của các cơ sở thể thao, các sân vận động.
Sau khi giáo phái Kitô giáo được hợp pháp hóa tại Châu Âu bởi sắc lệnh của Hoàng Đế Constantine,

Năm 314, Hội đồng Giám Mục được tổ chức họp tại Arles (Miền Nam nước Pháp) đã áp đặt 22 điều giáo luật cấm hành nghề ngoại giáo như đua xe ngựa, charioteers, võ sỹ giác đấu, xiếc… Điều này đã tác động đến việc phải chuyển đổi của các rạp xiếc và các cơ sở thể thao công cộng.

Tương tự, năm 394, từ khi Hy Lạp đặt dưới sự cai trị của La Mã trong một thời gian dài, một sắc lệnh được ban hành bởi Hoàng đế Theodosius chấp nhận thực hiện theo yêu cầu của Giám mục thành Milan Ambrose đã dẫn đến việc bãi bỏ tổ chức Thế vận hội Olympic, và được coi như là một nghi thức ngoại giáo trái với nghi lễ tôn giáo.

Vì vậy loại hình xây dựng mới nhà thờ, giáo đường, lâu đài, công sự, tháp chuông và cung điện, đã trở thành yếu tố phát triển đặc thù của các thị trấn thời Trung Cổ. Hoạt động thể thao ít và hạn chế. Các công trình thể thao ở Hy Lạp và La Mã cổ đại đã dần dần bị bỏ rơi. Nhiều sân vận động đã được chuyển đổi thành thị trường nhà ở, những nơi khác thì được kéo xập để tái sử dụng vật liệu xây dựng.

Thi đấu thể thao được thúc đẩy trở lại trong thời kỳ Phục hưng,  khi các sự kiện chạy đua và các sự kiện đua ngựa được giới thiệu lại. Tuy nhiên, các sự kiện này đã không diễn ra tại các cơ sở thể thao cụ thể, mà thường diễn ra trong không gian mở như đồng cỏ, thung lũng,… hoặc trong khuôn viên các khu vườn, được tạm dựng bởi các tầng bằng gỗ và mái che nhỏ cho khán giả là các nhà quí tộc tham dự. Điển hình là cuộc thi tại Piazza del Campo ở Siena với cuộc đua ngựa Palio của nó là những trường hợp quan trọng nhất mà vẫn còn phổ biến đến ngày nay, trong khi ở Firenze tại Piazza Santa Croce, tiền thân của bóng đá hiện đại đã được tổ chức để chơi trong đội bóng với 27 thành viên mà không có bất kỳ quy tắc nào, chỉ với một chủ đích là ném bóng vào mục tiêu của đội đối phương.

Thể thao đúng quy định (có luật chơi) chỉ phát triển một vài thế kỷ sau đó, trong nửa cuối của thế kỷ XIX, với việc thành lập các câu lạc bộ đầu tiên và các Liên đoàn thể thao. Với sự nhiệt tình ủng hộ của người dân đối với các môn thể thao mới như bóng đá và bóng bầu dục, đặc biệt nhanh chóng phát triển ở Anh,Mỹ,… sớm cho thấy sự cần thiết phải xây dựng cơ sở vật chất mới để có thể chào đón một số lượng rất lớn người hâm mộ.

Sự hồi sinh cho Thế vận hội Olympic,đã được đề xuất vào năm 1894 do Nam tước Pháp Pierre de Coubertin, với Thế Vận Hội Olympic đầu tiên diễn ra vào năm 1896 tại Athens đã đánh dấu sự bắt đầu của một kỷ nguyên mới cho Thế vận hội Olympic và cho các  mô hình sân vận động hiện đại.

Sưu tầm